Τρίτη, 7 Απριλίου 2020

Ανακτώντας συνεργατικά το νερό ως αστικό κοινό αγαθό

"Cooperatively Recovering Water as an Urban Common" είναι ο τίτλος προσκεκλημένου άρθρου, που δημοσιεύθηκε στο γερμανικό Urbanet (News and Debates on Sustainable Urban Development, Governance and Decentralisation) στις 7.4.2020.
Η εκδοτική ομάδα του Urbanet παρουσιάζοντας το άρθρο αναφέρει:
"Το νερό ως ένας κοινός πόρος, από τον οποίο κανείς δεν πρέπει να αποκομίζει κέρδος - μια ιδέα που βρίσκεται σε έντονη αντίθεση με την ιδιωτικοποίηση της διαχείρισης των αστικών υδάτων. Ο Κώστας Νικολάου, καθηγητής και ακτιβιστής με το ελληνικό κίνημα νερού K136, απεικονίζει την επιτυχή πάλη τους κατά της ιδιωτικοποίησης".
Το άρθρο βρίσκεται στη διεύθυνση:
https://www.urbanet.info/cooperatively-recovering-water-as-an-urban-common/


Κυριακή, 5 Απριλίου 2020

Επτά μαθήματα από την πανδημία του κορωνοϊού


Επειδή
"κάτω από τις συνθήκες που ζούμε η σιωπή δεν είναι «χρυσός»·είναι «λίβανος και σμύρνα». Διότι η σιωπή μπορεί να ερμηνευθεί σαν αποδοχή ή συναίνεση: «ο σιωπών δοκεί συναινείν», qui tacet consentire videtur (όπoιoς σιωπά φαίνεται ότι συναινεί), κατά το ρωμαϊκό δίκαιο” (καθ. Α. Μάνεσης),
δεν έχουμε το δικαίωμα να σιωπούμε.



Μάθημα 1ο
Η πανδημία COVID-19 σε παγκόσμια κλίμακα απέδειξε πέρα από κάθε αμφισβήτηση ότι, ο επί δεκαετίες ακρωτηριασμός των δημόσιων συστημάτων υγείας και η ευρεία μετατροπή σε εμπόρευμα του κοινού μας αγαθού και ανθρώπινου δικαιώματος, της υγείας, ευθύνεται για την ελλιπή αντιμετώπιση μιας κρίσης δημόσιας υγείας όπως η σημερινή. Άλλωστε η πρόληψη στον τομέα της δημόσιας υγείας δεν είναι ένα δελεαστικό πεδίο για κέρδη, ούτε καν για συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Μάθημα 2ο
Ένεκα αυτής της ανεπάρκειας των συστημάτων υγείας διεθνώς ξεκίνησε ήδη η νομιμοποίηση της ευθανασίας με ιατρικές επιτροπές "ηθικής", δηλαδή, η δημιουργία μοντέλων αποφάσεων για το ποιοι ασθενείς θα τύχουν θεραπείας σε ΜΕΘ για τον COVID-19 και ποιοι θα αφεθούν να πεθάνουν, αφού δεν υπάρχουν αρκετές ΜΕΘ για να τους περιθάλψουν όλους. Δεν πρόκειται λοιπόν μόνο για ανεπάρκεια. Πρόκειται και για ανηθικότητα και για έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.

Μάθημα 3ο
Σε τέτοια περίοδο κρίσης της δημόσιας υγείας, πέρα από τα περιοριστικά μέτρα, το ελάχιστο είναι η άμεση δραστική ενίσχυση του δημόσιου συστήματος υγείας με ανθρώπους και υλικά, χωρίς κανέναν υπολογισμό κόστους και η άμεση επίταξη του ιδιωτικού ιατρικού τομέα (κτίρια, εξοπλισμός, υλικά κλπ).

Μάθημα 4ο
Όπως σε κάθε κρίση, έτσι και σε αυτήν, δεν απουσιάζουν οι μαυραγορίτικες πρακτικές αισχροκέρδειας σε βασικά προϊόντα αντιμετώπισης της πανδημίας, πλουτίζοντας από τον πόνο των ανθρώπων. Η απάντηση σε αυτό, είναι η στήριξη και ενίσχυση των συνεργατικών εγχειρημάτων, που κρατούν ψηλά την ποιότητα των προϊόντων και χαμηλά τις τιμές, πάντα και από πεποίθηση. Και όχι βέβαια, το κτύπημα συνεταιρισμών εργαζομένων που παράγουν τέτοια προϊόντα άμεσης ανάγκης για την πανδημία, όπως της ΒΙΟΜΕ, όπου μεσούσης της πανδημίας της έκοψε η ΔΕΗ το ρεύμα (και μάλιστα για χρέη προηγούμενων ιδιοκτητών).

Μάθημα 5ο
Οι οικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας είναι εκτός ελέγχου σε όλο τον κόσμο. Η διαρκής συσσώρευση κεφαλαίου στα χέρια ιδιωτών καταρρέει από τη μια άκρη του κόσμου στην άλλη. Η ανεργία αυξάνεται δραματικά. Η άσκηση πολιτικών υποταγμένων στα συμφέροντα των ιδιωτικών εταιριών και του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου αποδείχτηκε ότι ήταν μια κακή ιδέα.

Μάθημα 6ο
Διεθνώς και στην Ελλάδα, νομοθετούνται μέτρα «διευκόλυνσης» των επιχειρήσεων σε ότι αφορά τις υποχρεώσεις τους για την προστασία του περιβάλλοντος με πρόσχημα τα οικονομικά προβλήματα. Ότι κερδίζεται από τη βελτίωση του περιβάλλοντος ένεκα των περιοριστικών μέτρων της πανδημίας, αρχίζει να χάνεται στο πολλαπλάσιο. Η σταδιακή υλοποίηση της καύσης των απορριμμάτων αντί του συνδυασμού μείωσης-επαναχρησιμοποίησης-ανακύκλωσης είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Μάθημα 7ο
Οι πολίτες στην Ελλάδα, κατανοώντας την αναγκαιότητα των περιοριστικών μέτρων, ανταποκρίθηκαν πλήρως στη συντριπτική τους πλειονότητα «μένοντας σπίτι», παρά τα όσα τους καταμαρτυρούνται γενικά από διάφορες πλευρές και παρά το ότι επιχειρήθηκε προπαγανδιστικά να παρουσιασθεί το αντίθετο. Φυσικά όπως πάντα υπάρχουν ελάχιστες εξαιρέσεις, που επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Αν μάλιστα τα τωρινά συγκριτικά στοιχεία συνεχίσουν ως έχουν, τότε θα τολμούσαμε να πούμε ότι οι πολίτες γράφουν έπος. Και θα είναι δικό τους το έπος. Όχι αλλωνών.
Η συνταύτιση στην πράξη και σε ευρεία κλίμακα της ατομικής με την κοινωνική ευθύνη και η ανάδυση της κοινωνικής αλληλεγγύης αυτές τις μέρες, φωτίζουν το μονοπάτι για μια δίκαιη και αλληλέγγυα κοινωνία και οικονομία.





Το ΔΣ
του Λαϊκού Πανεπιστημίου
Κοινωνικής Αλληλέγγυας Οικονομίας
UnivSSE Coop








Κυριακή, 29 Μαρτίου 2020

Νέα απειλή για την υγεία η καύση των απορριμμάτων. Επόμενος σταθμός: Θεσσαλονίκη

του Κώστα Νικολάου

Η δημιουργία εργοστασίων καύσης – ενεργειακής αξιοποίησης των αστικών στερεών απορριμμάτων (ΑΣΑ), προωθείται πανελλαδικά εδώ και χρόνια.
Η πρώτη εφαρμογή της καύσης των ΑΣΑ έγινε στην τσιμεντοβιομηχανία του Βόλου με δραματικές επιπτώσεις στην ατμοσφαιρική ρύπανση της πόλης, «ορατές δια γυμνού οφθαλμού» από τους κατοίκους.
Ο επόμενος σταθμός είναι η Θεσσαλονίκη. Η άδεια για καύση απορριμμάτων στην τσιμεντοβιομηχανία έχει ήδη εκδοθεί, ενώ προωθείται και η υλοποίηση μονάδων καύσης – ενεργειακής αξιοποίησης των απορριμμάτων στην ευρύτερη περιοχή Θεσσαλονίκης.


Ιδιωτικοποίηση της διαχείρισης των απορριμμάτων

Τα αστικά στερεά απορρίμματα (ΑΣΑ) αποτελούν μια από τις σημαντικότερες αιτίες υποβάθμισης του ελληνικού αστικού και φυσικού περιβάλλοντος απειλώντας την υγεία των πολιτών με επιπλέον επιπτώσεις οικονομικές και κοινωνικές. Το μέγεθος του προβλήματος φαίνεται χαρακτηριστικά από τις κοινωνικές αντιδράσεις και συγκρούσεις, που παρουσιάζονται σε πολλές περιοχές της χώρας.
Με δεδομένο ότι στην Ελλάδα σήμερα είναι ανεπιθύμητο κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά το γεγονός ότι τα ΑΣΑ καταλήγουν είτε σε χώρους ανεξέλεγκτης διάθεσης απορριμμάτων (ΧΑΔΑ) είτε σε χώρους υγειονομικής ταφής απορριμμάτων (ΧΥΤΑ), προωθείται πανελλαδικά η εγκατάσταση εργοστασίων καύσης – ενεργειακής αξιοποίησης απορριμμάτων, με προφανές  το ενδιαφέρον των πολυεθνικών και εθνικών εταιρειών, αφού η διαχείριση των απορριμμάτων μπορεί να αποφέρει κέρδη. Κέρδη για τους επιχειρηματίες, τα οποία θα προκύψουν από τα επιπλέον οικονομικά βάρη που θα πληρώσουν οι πολίτες για την ιδιωτικοποιημένη διαχείριση απορριμμάτων και μάλιστα σε περίοδο οικονομικής κρίσης με τα εισοδήματα συνεχώς να μειώνονται και την ανεργία να αυξάνεται.
Η πολιτική ιδιωτικοποίησης της διαχείρισης των απορριμμάτων δεν είναι τυχαία, αλλά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της επιχειρούμενης ιδιωτικοποίησης τομέων στρατηγικής σημασίας για την κοινωνία, την οικονομία και το περιβάλλον (όπως είναι επίσης η ηλεκτρική ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες, οι μεταφορές, η ύδρευση κλπ). Αυτή η νεοφιλελεύθερη πολιτική ιδιωτικοποιήσεων σε συνδυασμό με την άνευ ιστορικού προηγουμένου επιθετική πολιτική του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου αποτελεί μια πρωτοφανή επίθεση του μικρότερου αλλά και πλουσιότερου ποσοστού της κοινωνίας εναντίον της συντριπτικής πλειονότητας του πληθυσμού και οδηγεί σε μια τεράστια μεταφορά πλούτου από τους εργαζόμενους και τους μικρομεσαίους στα χέρια λίγων, βαθαίνοντας ακόμα περισσότερο την υπάρχουσα κρίση [1].
Η επιλογή της καύσης παίρνει ακόμα πιο δραματικά χαρακτηριστικά, καθότι έρχεται να προστεθεί επιβαρυντικά στις επιπτώσεις στην υγεία, την κοινωνία και την οικονομία από την πανδημία του κορωνοϊού (COVID-19).

Επιπτώσεις της καύσης των ΑΣΑ στο περιβάλλον και την υγεία

Η μέθοδος της θερμικής επεξεργασίας – καύσης – αποτέφρωσης – πυρόλυσης – αεριοποίησης των ΑΣΑ έχει μεν λιγότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε σύγκριση με αυτές που έχουν τα ΑΣΑ όταν οδηγούνται σε χωματερή, αλλά οδηγεί σε νέες αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις που αφορούν στην εκπομπή αέριων ρύπων, σωματιδίων, μετάλλων και ιδίως διοξινών, φουρανίων και πολυαρωματικών ενώσεων. Είναι χαρακτηριστικό ότι η καύση απορριμμάτων είναι υπεύθυνη στο μεγαλύτερο ποσοστό παγκόσμια για τις εκπομπές διοξινών και φουρανίων στον αέρα και ιδίως σε χώρες όπως οι ΗΠΑ, Καναδάς, ΗΒ, Ολλανδία, Δανία, Ελβετία, Ιαπωνία κλπ [2].
Στους αέριους ρύπους που εκπέμπονται από εργοστάσια καύσης απορριμμάτων περιλαμβάνονται: NO2, NO, CO, CO2, SO2, SO3, NH3, HCL, HF, HC.
Τα εκπεμπόμενα στερεά σωματίδια και η ιπτάμενη τέφρα περιέχουν Cr, Ni, Cu, Zn, Ag, Pb, S, P, B με κυρίαρχα στοιχεία στην τέφρα Si, Fe, Al, Ca, Mg, K, Na.
Επίσης, περιέχονται οργανικές ενώσεις, που αν και βρίσκονται σε ίχνη, εντούτοις είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την υγεία εξαιτίας της τοξικότητάς τους. Πάνω από 100 οργανικές ενώσεις όπως πολυχλωριωμένες διβενζο-p-διοξίνες (PCDD), πολυχλωριωμένα διβενζοφουράνια (PCDF), πολυχλωριωμένες φαινόλες, πολυχλωριωμένα βενζένια, φθαλικοί εστέρες και πολυαρωματικοί υδρογονάνθρακες (ΠΑΥ).
Γενικά, οι ενώσεις αυτές είναι τοξικές, καρκινογόνες, μεταλλαξιγόνες και τερατογόνες. Οι διοξίνες (PCDD) είναι ιδιαίτερα σταθερές στο περιβάλλον και διασπείρονται στο έδαφος, στα ψάρια και στα θηλαστικά, σε περιοχές όπου υπάρχει εκπομπή τους στην ατμόσφαιρα. Μεταξύ των πιο γνωστών σοβαρών επιπτώσεων στην υγεία αποτελεί το βιομηχανικό επεισόδιο στο Sevezo της Ιταλίας και η περιβαλλοντική καταστροφή που ακολούθησε, καθώς και η πρόκληση δερματικών παθήσεων σε βιομηχανικούς εργάτες [3, 4, 5].


Παρά την υπάρχουσα τεχνολογία αντιρύπανσης, καμία εγγύηση δεν υπάρχει για 100% απόδοση, ούτε βέβαια για την αποφυγή ατυχήματος.
Τα ατυχήματα βιομηχανικής κλίμακας σε εργοστάσια καύσης απορριμμάτων (συνήθως εκτεταμένες πυρκαγιές και εκρήξεις) αποτελούν μεγάλο κίνδυνο με τεράστιες επιπτώσεις στο περιβάλλον και στην υγεία των κατοίκων.
Η επικινδυνότητά τους έγκειται κυρίως στο γεγονός ότι μπορεί να λάβει χώρα ανεξέλεγκτη καύση της μάζας των αποβλήτων, με επακόλουθο την ανεξέλεγκτη απελευθέρωση πολύ τοξικών ουσιών στον αέρα (διοξίνες, φουράνια, πολυαρωματικά κλπ).
Συνήθεις παράγοντες που προκαλούν τα ατυχήματα είναι τα ανεπαρκή πρότυπα ασφαλείας, η μη τήρηση των προτύπων, ελαττώματα του εξοπλισμού, ανθρώπινες αστοχίες, αλλά και απρόβλεπτες συμπτώσεις.
Στο χάρτη, παρουσιάζονται 97 τέτοια ατυχήματα στην Ευρώπη. Γενικότερα, πολλά από τα ατυχήματα έφθασαν στα ΜΜΕ. Κάποια δεν αποκαλύφθηκαν ποτέ. Η καταγραφή που παρουσιάζεται σε αυτόν τον χάρτη δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί εξαντλητική [6].



Επιπτώσεις κοινωνικές και οικονομικές από την καύση των ΑΣΑ

Αναφέρεται συχνά το γεγονός της δυνατότητας παραγωγής ενέργειας με τη μέθοδο της καύσης απορριμμάτων και μάλιστα αντιμετωπίζεται από ορισμένους ως ΑΠΕ (ανανεώσιμη πηγή ενέργειας), οπότε τυγχάνει και σχετικών οικονομικών προνομίων. Αποκρύπτεται όμως, ότι το εξωτερικό-περιβαλλοντικό κόστος (υπολογιζόμενο σε ευρώ ανά κιλοβατώρα) παραγωγής ενέργειας με αυτήν τη μέθοδο είναι όσο και το εξωτερικό κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με λιγνίτη!
Οι οικονομικές επιπτώσεις αυτής της μεθόδου είναι πολύ μεγάλες, αφού το συνολικό κόστος επεξεργασίας μπορεί να φθάσει (ανάλογα με την τεχνολογία) να είναι περίπου τετραπλάσιο σε σχέση με την ανακύκλωση, αν η μονάδα καύσης ιδρυθεί και λειτουργήσει από δημόσιο ή αυτοδιοικητικό φορέα. Επειδή όμως οικονομικά η επένδυση είναι απαγορευτική για το δημόσιο και την αυτοδιοίκηση (ιδίως σε περιόδους οικονομικής κρίσης), προωθείται η λύση της ίδρυσης και λειτουργίας σχετικών μονάδων από ιδιωτικές επιχειρήσεις, οπότε το συνολικό κόστος επεξεργασίας μπορεί να φθάσει (ανάλογα με την τεχνολογία) να είναι περίπου 7 φορές ακριβότερο από τη λύση της ανακύκλωσης από δημόσιο ή αυτοδιοικητικό φορέα.
Η μέθοδος λοιπόν της καύσης οδηγεί σε οικονομικά και περιβαλλοντικά βάρη, που πληρώνουν οι πολίτες (διαμέσου των ιδιαίτερα αυξημένων δημοτικών τελών για τη διαχείριση των ΑΣΑ και των φόρων που αντιστοιχούν στο εξωτερικό-περιβαλλοντικό κόστος) και σε κέρδη για την ιδιωτική επιχείρηση, που θα αναλάβει τη διαχείριση των ΑΣΑ [7, 8].
Υπογραμμίζεται ότι σχεδιάζονται εργοστάσια τέτοιου μεγέθους, που για να λειτουργήσουν με το μεγαλύτερο δυνατό κέρδος παρέχοντας ενέργεια, θα πρέπει να λειτουργούν συνεχώς όλο το 24ωρο και όλες τις μέρες του χρόνου. Για τον σκοπό αυτόν υπογράφονται δεσμευτικά συμβόλαια με ρήτρες, για να παρέχονται από την αυτοδιοίκηση οι προσυμφωνημένες ποσότητες απορριμμάτων. Αυτό στις περισσότερες περιπτώσεις οδηγεί στην ανάγκη εισαγωγής απορριμμάτων από άλλες περιοχές ή και από άλλες χώρες.
Ιδιαίτερη όμως σημασία έχει το γεγονός, ότι για να πετύχει η μέθοδος διαχείρισης των ΑΣΑ με καύση, πρέπει πρώτα να αποτύχουν οι πολιτικές μείωσης, επαναχρησιμοποίησης, ανακύκλωσης και κομποστοποίησης των ΑΣΑ. Διότι αν αυτές πετύχουν δεν μένει τίποτα για να οδηγηθεί στις μονάδες καύσης.

Προσεγγίζοντας τη διαχείριση των απορριμμάτων με το κεφάλι ψηλά και τα πόδια στη γη

Ποιά μέθοδος διαχείρισης των ΑΣΑ είναι κατάλληλη και για ποιόν είναι κατάλληλη;
Εδώ και πολλές δεκαετίες, επιστημονικές έρευνες, καθώς και εφαρμογές σε όλο τον κόσμο απέδειξαν αυτό, που μόλις πριν μερικά χρόνια αποδέχθηκε θεσμικά και η Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η καλύτερη διαχείριση των ΑΣΑ από ταυτόχρονα κοινωνική, οικονομική και περιβαλλοντική άποψη είναι αυτή που στηρίζεται σε τρεις άξονες με την εξής ιεράρχηση: 1) πρόληψη - μείωση, 2) επαναχρησιμοποίηση και 3) ανακύκλωση – κομποστοποίηση - λιπασματοποίηση των απορριμμάτων, έτσι ώστε μια πολύ μικρή ποσότητα αδρανών απορριμμάτων να καταλήγει σε χώρο υγειονομικής ταφής υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ).
Αντίθετα, η σημερινή κατάσταση με τις χωματερές και τους ΧΥΤΑ (τελευταία μέθοδος στην ιεράρχηση) και η σχεδιαζόμενη με τα εργοστάσια καύσης – ενέργειας (προτελευταία μέθοδος στην ιεράρχηση) αποτελούν τις χειρότερες λύσεις διαχείρισης απορριμμάτων από κοινωνική, οικονομική και περιβαλλοντική άποψη [1, 8].


Η συνάρθρωση των τριών αυτών ιεραρχημένων αξόνων σε μια ολοκληρωμένη μέθοδο και σε συνδυασμό με την αποκεντρωμένη διαχείριση (εγκαταστάσεις και συστήματα διαχείρισης σε επίπεδο δήμου ή διαχειριστικής ενότητας δήμων και όχι πανάκριβα επενδυτικά και λειτουργικά μεγαθήρια) είναι η φθηνότερη διαχείριση , προστατεύει το περιβάλλον, μπορεί να υλοποιηθεί από τις τοπικές κοινωνίες και τα οφέλη να τα καρπωθεί όλη η κοινωνία (υπό προϋποθέσεις).
Υπάρχει λοιπόν μια επιστημονικά και θεσμικά διεθνώς αποδεκτή ιεραρχία των μεθόδων διαχείρισης των απορριμμάτων, που αναδεικνύει τις λύσεις που ωφελούν τις τοπικές κοινωνίες.
Βασικό χαρακτηριστικό στην εφαρμογή αυτής της κοινωνικά – οικονομικά - περιβαλλοντικά καλύτερης και ολοκληρωμένης μεθόδου διαχείρισης των απορριμμάτων είναι και η εσωτερικά αυστηρή ιεράρχηση των τριών αξόνων: α) πρόληψη-μείωση, β) επαναχρησιμοποίηση και γ) ανακύκλωση-κομποστοποίηση, που σημαίνει ότι προχωρούμε στον επόμενο άξονα, αφού έχουν εξαντληθεί όλες οι δυνατότητες που προσφέρει ο προηγούμενος.
Με αυτήν την ολοκληρωμένη μέθοδο διαχείρισης:
  • αποφεύγεται μεγάλο μέρος των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των απορριμμάτων και των φόρων που αντιστοιχούν στο κόστος της περιβαλλοντικής βλάβης
  • εξοικονομούνται πόροι (πρώτες ύλες και ενέργεια)
  • δημιουργούνται περισσότερες (από οποιαδήποτε άλλη μέθοδο) νέες θέσεις εργασίας σε τοπικό επίπεδο
  • μειώνονται οι τιμές ένεκα αποφυγής περιττών εξόδων (πχ συσκευασίας)
  • εξοικονομείται εισόδημα για τους πολίτες (τα επαναχρησιμοποιημένα προϊόντα είναι φθηνότερα)
  • τα οφέλη μπορούν να κατανέμονται κοινωνικά δίκαια, εφόσον η διαχείριση δεν γίνεται από ιδιωτική επιχείρηση, αλλά από φορείς των τοπικών κοινωνιών [7].
Όταν η αυτοδιοικητική διαχείριση δεν μπορεί (για οποιονδήποτε λόγο) να ταυτισθεί με την κοινωνικά – οικονομικά - περιβαλλοντικά καλύτερη διαχείριση των ΑΣΑ σε αποκεντρωμένη κλίμακα με κοινωνικό έλεγχο και διαδικασίες δημοκρατικού προγραμματισμού, τότε είναι οι ίδιοι οι πολίτες της περιοχής, που μπορούν να την εφαρμόσουν βασιζόμενοι στα στέρεα θεμέλια της κοινωνικής αλληλέγγυας οικονομίας και της άμεσης δημοκρατίας, δημιουργώντας μη-κερδοσκοπική συνεργατική επιχείρηση – συνεταιρισμό για τη διαχείριση των ΑΣΑ και αναδεικνύοντας έτσι το πραγματικό περιεχόμενο του όρου «δημόσια διαχείριση» (διαχείριση από τον «δήμο», δηλαδή από τον «λαό», που είναι το πρωταρχικό και αρχαιοελληνικό νόημα της λέξης) [1].
Εδώ είναι, που όλοι οι πολίτες της περιοχής χρειάζεται να πάρουν την υπόθεση στα δικά τους χέρια και να προωθήσουν οι ίδιοι την υλοποίηση της κοινωνικά – οικονομικά - περιβαλλοντικά καλύτερης διαχείρισης των ΑΣΑ σε αποκεντρωμένη κλίμακα και με διαδικασίες άμεσης δημοκρατίας.
Η συγκυρία της οικονομικής κρίσης με τη συνεχή πτώση των εισοδημάτων και τη συνεχή αύξηση της ανεργίας, καθιστά ακόμα πιο επιτακτική και αναγκαία τη συνεργατική εναλλακτική, για να αποφευχθούν νέα οικονομικά βάρη στους πολίτες, που θα φέρει η όποια ιδιωτικοποίηση, αλλά και για να διατίθεται το όποιο πλεόνασμα στην κάλυψη των πραγματικών κοινωνικών αναγκών και όχι των ιδιωτικών συμφερόντων.

Αντί επιλόγου: Δύο νόμοι της ρύπανσης, ένας κακός και ένας καλός

Ένας από τους πρωτεργάτες της προσέγγισης του ζητήματος των απορριμμάτων με την ονομαζόμενη «κοινωνία μηδενικών αποβλήτων», ανέδειξε μέσα από την πράξη την ισχύ δύο νόμων της ρύπανσης. Ενός κακού και ενός καλού, όπως τους ονομάζει.
«Ο κακός νόμος της ρύπανσης: το επίπεδο της ρύπανσης αυξάνεται όσο αυξάνεται το επίπεδο της διαφθοράς». Όσο πιο διεφθαρμένη είναι μια κοινότητα, τόσο πιο ρυπασμένη θα είναι. Πουθενά αυτό δεν είναι πιο εμφανές από ότι με το θέμα των ΑΣΑ στην πόλη της Νάπολης της Ιταλίας.
«Ο καλός νόμος της ρύπανσης: το επίπεδο της ρύπανσης μειώνεται όσο αυξάνεται το επίπεδο συμμετοχής του κοινού». Εν ολίγοις, πρέπει να καθαρίσουμε το πολιτικό σύστημα προκειμένου να καθαρίσουμε το περιβάλλον μας. Πουθενά δεν είναι πιο εμφανής αυτή η διαφθορά από τη συνεχή προώθηση των μεγάλων χώρων υγειονομικής ταφής και των μονάδων καύσης απορριμμάτων [9].

Βιβλιογραφία

[1] Νικολάου Κ., "Η συνεργατική εναλλακτική της κοινωνίας απέναντι στην κερδοσκοπική συμμαχία της διαχείρισης των απορριμμάτων", Για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, 1 (46), 2012
[2] United Nations Environment Programme (UNEP), “Dioxin and Furan Inventories”, Geneva, Switzerland, 1999
[3] Eiceman G.A., Clement R.E., Karasek F.W., “Analysis of fly ash from municipal incinerators for trace organic compounds”, Analytical Chemistry, 51(14), 2343, 1979
[4] Eiceman G.A., Clement R.E., Karasek F.W., “Variations in concentrations of organic compounds including polychlorinated dibezo-p-dioxins and PAH in fly ash from a municipal incinerator”, Analytical Chemistry, 53(7), 955, 1981
[5] Νικολάου Κ., "Εργοστάσιο αποτέφρωσης απορριμμάτων και ατμοσφαιρική ρύπανση", Πρακτικά 11ου Πανελλήνιου Συνέδριου Χημείας : Χημεία και Υγεία, Ένωση Ελλήνων Χημικών, Αθήνα, 2-5 Δεκ. 1986, τ.Β, σσ.505-509
[6] IPEP - International POPs (Persistent Organic Pollutants) Elimination Network, "Waste Incinerators Accidents", 2019
[7] Νικολάου Κ., "Η κοινωνική, ολοκληρωμένη και αποκεντρωμένη διαχείριση των απορριμμάτων", Τεχνογράφημα, 447, 18-19, 2012
[8] Νικολάου Κ., “Πολιτική κερδοσκοπικής διαχείρισης των απορριμμάτων ή πράσινης ανάπτυξης;” Διαλεκτικά, 9.2.2011, www.dialektika.gr
[9] Paul Connett, “Zero Waste: A Key Move towards a Sustainable Society”, The American Environmental Health Studies Project, www.researchgate.net, 2007



Δευτέρα, 23 Μαρτίου 2020

Ο κορωνοϊός και η ατομική και κοινωνική μας ευθύνη

Συζήτηση για τον κορωνοϊό και την ατομική και κοινωνική μας ευθύνη,
Βεργίνα TV, 23.3.2020:
https://www.youtube.com/watch?v=HwvV84li8Lc&t=1102s
Συζήτηση για τον κορωνοϊό και την ατομική και κοινωνική μας ευθύνη στην εκπομπή "Τα λέμε" με τη δημοσιογράφο Χριστίνα Τσόρμπα, Βεργίνα TV, 23.3.2020.

Το βίντεο της συζήτησης υπάρχει στη διεύθυνση:

https://www.youtube.com/watch?v=HwvV84li8Lc&t=1102s



Τετάρτη, 18 Μαρτίου 2020

Κόντρα στον φόβο: Καταλαβαίνοντας την πρώτη εικόνα των κρουσμάτων, θανάτων και τεστ για τον COVID-19


του Κώστα Νικολάου 

“Οι άνθρωποι φοβούνται πάντα αυτό που δεν καταλαβαίνουν και αυτός ο φόβος τους μετατρέπει σε τέρατα. Αλλά δεν μπορούμε να το αφήσουμε να μας μετατρέψει και σε τέρατα. Πρέπει να είμαστε καλύτεροι από αυτά” (από το δυστοπικό έτος 2042 του Legends of Tomorrow).

Η προσέγγιση που επιχειρείται στο κείμενο αυτό αφορά μια συνοπτική πρώτη εικόνα και μακροσκοπική στατιστική επεξεργασία ορισμένων διαθέσιμων δεδομένων για τον κορωνοϊό COVID-19. Η κατάσταση είναι σε συνεχή εξέλιξη και η εικόνα αύριο μπορεί να είναι διαφορετική. Είναι σημαντικό όμως να καταλάβουμε τι δείχνει αυτό που έχουμε προς το παρόν διαθέσιμο.
Η κατανόηση των βασικών στατιστικών δεδομένων για τον κορωνοϊό και της φυσικής τους σημασίας, δεν είναι αποκλειστικό θέμα των επιστημών υγείας, αλλά κάθε ανθρώπου που έχει βασικές γνώσεις στατιστικής και επιστημονικής μεθοδολογίας. Κι αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για να μπορούμε να διακρίνουμε πότε είναι προϊόν επιστήμης και πότε πολιτικής αυτά που ανακοινώνονται ή κυκλοφορούν.

1. Ο αριθμός των τεστ
Ο μεγαλύτερος αριθμός τεστ για κορωνοϊό παγκοσμίως πραγματοποιήθηκε στην Νότια Κορέα: περίπου 5.000 τεστ ανά 1 εκατ. κατοίκους. Στην Ελλάδα είναι περίπου 500 τεστ ανά 1 εκατ. και στην Ιταλία τριπλάσιος της Ελλάδας (βλ. Εικόνα 1). Αυτό σημαίνει ότι τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τα δεδομένα της Νότιας Κορέας έχουν πολύ μεγάλη βαρύτητα παγκόσμια.



2. Το ποσοστό κρουσμάτων
Το ποσοστό κρουσμάτων ως προς τον αριθμό τεστ στην Ιταλία είναι τεράστιο: περίπου 1 στα 3 άτομα. Στην Ελλάδα είναι κατά πολύ χαμηλότερο, περίπου 8% και ακόμα χαμηλότερο στην Ν. Κορέα, περίπου 3% (βλ. εικόνα 2). Τόσο από το μεγάλο δείγμα τεστ της Ν. Κορέας, όσο και από το μικρό της Ελλάδας, φαίνεται ότι ο αριθμός κρουσμάτων κινείται σε χαμηλό και μονοψήφιο ποσοστό. Στην Ιταλία, η κατάσταση έχει ξεφύγει δραματικά.



3. Ο αριθμός θανάτων
Ο αριθμός θανάτων ανά 1 εκατ. κατοίκους είναι εξαιρετικά χαμηλός στην Ελλάδα: αντιστοιχούν περίπου 0,5 άτομα ανά 1 εκατ. κατοίκους. Στην Ν. Κορέα είναι 1,6 ανά 1 εκατ., ενώ στην Ιταλία είναι περίπου 36 άτομα ανά 1 εκατ. κατοίκους (βλ. εικόνα 3). Στην Ιταλία, η κατάσταση έχει ξεφύγει δραματικά και στον τομέα των θανάτων. Στην Ελλάδα τα νέα είναι καλά, αλλά είναι σε αυτήν τη φάση που χρειάζεται πολύ προσοχή στην ασκούμενη πολιτική: να εφαρμόζονται απαρέγκλιτα τα υπάρχοντα περιοριστικά μέτρα και να επεκταθούν ακόμα περισσότερο -ανεξαρτήτως κόστους- γιατί κάθε ανθρώπινη ζωή είναι αυταξία.



4. Ο αριθμός κρουσμάτων σε σχέση με την ηλικία
Στην Ν. Κορέα (με τον εξαιρετικά μεγάλο αριθμό τεστ σε ευρεία κλίμακα πληθυσμού) εμφανίζεται σαφώς ότι περίπου το 80% των κρουσμάτων είναι σε ηλικίες κάτω των 60 ετών και το 60% κάτω των 50 ετών. Στην Ιταλία, που τα τεστ δεν είναι σε ευρεία κλίμακα εμφανίζεται το αντίθετο, όπως και στην περίπτωση της Ελλάδας (βλ. εικόνα 4). Το αποτέλεσμα της Ν. Κορέας επιβεβαιώνεται γενικά και στη Γαλλία (βλ. εικόνα 5, η πρώτη στήλη). Είναι καθαρό ότι τα άτομα νεωτέρων ηλικιών είναι φορείς μετάδοσης του ιού σε μαζική κλίμακα και από αυτό φαίνεται η καθοριστική σημασία, που έχει η οριζόντια εφαρμογή των περιοριστικών μέτρων παντού και σε όλους.



5. Ο αριθμός θανάτων σε σχέση με την ηλικία
Με βάση τα δεδομένα στη Γαλλία (βλ. εικόνα 5), ενώ ο αριθμός κρουσμάτων είναι μεγαλύτερος στις νεώτερες ηλικίες (πρώτη στήλη της εικόνας 5), ο αριθμός θανάτων είναι πολύ αυξημένος στις μεγάλες ηλικίες, κυρίως άνω των 75 ετών (τρίτη στήλη της εικόνας 5), ενώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι δεν είναι καθόλου αμελητέο το ποσοστό θανάτων (14%) στα άτομα νεώτερων ηλικιών. Τα ποσοστά των ατόμων που χρειάζονται εντατική θεραπεία είναι μοιρασμένα στις εξεταζόμενες ομάδες ηλικιών (δεύτερη στήλη της εικόνας 5).



6. Ποσοστό θνησιμότητας ασθενών με υποκείμενα νοσήματα
Το ποσοστό θνησιμότητας ασθενών που προσβλήθηκαν από τον κορωνοϊό και είχαν υποκείμενο νόσημα φαίνεται στην εικόνα 6. Τα υποκείμενα νοσήματα κατά σειρά βαρύτητας είναι: καρδιαγγειακά, διαβήτης, χρόνια αναπνευστικά, υπέρταση και καρκίνος. Το ποσοστό θνησιμότητας χωρίς κάποιο από αυτά τα υποκείμενα νοσήματα είναι κάτω του 1%. Τα αποτελέσματα αυτά προέρχονται από την Κίνα και βασίζονται σε 55.924 βεβαιωμένα κρούσματα μιας έρευνας του Π.Ο.Υ. (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) και σε 72.314 κρούσματα έρευνας του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CCDC) της Κίνας. Η εφαρμογή αυστηρών μέτρων προστασίας για όλα τα άτομα με τα προαναφερόμενα υποκείμενα νοσήματα θα περιορίσει καθοριστικά τον αριθμό θανάτων από τον κορωνοϊό.



________________
Πηγές δεδομένων:
- European Centre for Disease Prevention and Control, “COVID-19: Situation update worldwide”, www.ecdc.europa.eu
- Statista Research Department, www.statista.com/
- China CCDC, “The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19)”, 2020
- World Health Organization, “Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)”, 2020
- www.worldometers.info
- Esteban Ortiz-Ospina, “How many tests for COVID-19 are being performed around the world?”, Our World in Data, https://ourworldindata.org
- Andreas Backhaus, “Coronavirus: Why it’s so deadly in Italy. Demographics and why they are a warning to other countries”, Medium, https://medium.com
- Υπουργείο Υγείας, www.moh.gov.gr



Τετάρτη, 11 Μαρτίου 2020

Στο χαοτικό δίκτυο του κορωνοϊού η εκπαίδευση, η εργασία, η εκκλησία, η ψυχαγωγία και το συνέρχεσθαι

του Κώστα Νικολάου

Καθυστερημένα μεν -σε ότι αφορά το ύψος των περιστάσεων-, αλλά τελικά ανακοίνωσε σήμερα ο Π.Ο.Υ. (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) ότι υπάρχει “πανδημία” κορωνοϊού, δηλαδή μεγάλη εξάπλωση με αναμενόμενη αύξηση του αριθμού κρουσμάτων, θανάτων και πληττόμενων χωρών.
Η λέξη-κλειδί είναι η εξάπλωση.
Η αντιμετώπισή της δεν είναι μόνον θέμα των επιστημών υγείας. Όση επιστημονική γνώση υπάρχει, αξιοποιείται. Όση έρευνα για θεραπεία μπορεί να γίνει γρήγορα, γίνεται. Σήμερα όμως, αυτά δεν είναι αρκετά.
Η εξάπλωση του ιού γίνεται με πολύ συγκεκριμένο τρόπο: από άνθρωπο σε άνθρωπο, δηλαδή, με ανθρωποδίκτυα. Τα ανθρωποδίκτυα είναι πολύπλοκα συστήματα και λειτουργούν χαοτικά (με την επιστημονική έννοια του όρου).
Η αντιμετώπιση λοιπόν της εξάπλωσης δεν μπορεί παρά να γίνει στο πεδίο του κοινωνικού, που σημαίνει συγκεκριμένες πολιτικές, οι οποίες με τη σειρά τους εμπεριέχουν συγκεκριμένη ηθική και φιλοσοφία.

Κυριακή, 8 Μαρτίου 2020

Ουδεμία έκπληξη με τον ανορθολογισμό κάποιων επιστημόνων

του Κώστα Νικολάου

Ουδεμία έκπληξη με τον ανορθολογισμό κάποιων επιστημόνων.
Από τη μια, ας μην ξεχνάμε τη λαϊκή σοφία “τα ράσα δεν κάνουν τον παπά”.
Από την άλλη, έτσι ήταν πάντα και παντού στον κόσμο.
“Οι επιστήμονες μπορούσαν να τα βολεύουν με τη βοήθεια της παλιάς μεταφυσικής … Οι επιστήμονες πιστεύουν πως ελευθερώνονται από τη φιλοσοφία, αγνοώντας ή υβρίζοντάς την. Ωστόσο τους είναι αδύνατο να προχωρήσουν χωρίς σκέψη … Έτσι δεν ξεφεύγουν από το ζυγό της φιλοσοφίας και τις περισσότερες φορές αλίμονο, της χειρότερης” (Engels F., Διαλεκτική της φύσης).

Δευτέρα, 2 Μαρτίου 2020

Περί των ανεπιθύμητων αλλά χρήσιμων προσφύγων και μεταναστών

του Κώστα Νικολάου

Όλοι οι πόλεμοι -μεταξύ κρατών και εμφύλιοι- γίνονται για την ιδιοποίηση των πλουτοπαραγωγικών πόρων από τους κυρίαρχους ή/και από αυτούς που προσπαθούν να γίνουν κυρίαρχοι. Οι υποτελείς είτε παίρνουν κανένα κοκκαλάκι είτε παίρνουν τον δρόμο της προσφυγιάς και μετανάστευσης, ανάλογα σε ποια πλευρά βρέθηκαν.
Τον μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων και εκτοπισμένων στην ιστορία της ανθρωπότητας, δημιούργησαν οι ελίτ του δυτικού κόσμου: πάνω από 70 εκατ. εκτοπισμένοι άνθρωποι, εκ των οποίων το 1/3 ζει σε κατ΄ευφημισμόν "στρατόπεδα προσφύγων" (UNHCR, the UN Refugee Agency).
Φαινομενικά, οι πρόσφυγες και μετανάστες είναι μια ανεπιθύμητη κατάσταση.
Όχι ακριβώς ή τουλάχιστον όχι πάντα.

Παρασκευή, 24 Ιανουαρίου 2020

Τείχος Βερολίνου στην Αφρική και Παραμύθια της Χαλιμάς για τους ευρωπαίους

του Κώστα Νικολάου

Τα νότια σύνορα της Ευρώπης είναι τώρα στο νότιο άκρο της Σαχάρας, στον Νίγηρα, δήλωσε ωμά και ξεδιάντροπα ευρωπαίος πρεσβευτής, απεικονίζοντας την προσφυγική πολιτική της γερμανικής ευρώπης.
Οι εμφύλιοι πόλεμοι και οι δικτατορίες σε αφρικανικές χώρες (γνωστό βεβαίως ποιοι τους προκαλούν) και ιδίως σε αυτές με πλούσιους φυσικούς πόρους έχουν δημιουργήσει τεράστια κύματα προσφύγων.
Για παράδειγμα, η πλούσια από πετρέλαια Λιβύη (με πάμφτωχο λαό) έχει 2 εκατ. πρόσφυγες, δηλ. σχεδόν το 1/3 του πληθυσμού της, ενώ ταυτόχρονα έχει μπλοκαρισμένους πρόσφυγες από άλλες χώρες.
Το πλούσιο σε ορυκτό πλούτο διαμαντιών, κοβαλτίου κλπ Κονγκό (με πάμφτωχο λαό) έχει πάνω από 1 εκατ. πρόσφυγες στη γειτονική Ουγκάντα.

Τετάρτη, 22 Ιανουαρίου 2020

Τα συν και τα πλην των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ)

Συζήτηση για τα συν και τα πλην των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) με τις δημοσιογράφους Σύνθια Σάπικα και Ηλιάνα Σκουλή, στην εκπομπή "ΣΥΝ" της ΕΡΤ3, στις 22.1.2020 (από 01:08:45 έως 01:26:45):
https://webtv.ert.gr/ert3/22ian2020-syn/